25.Tangkoeban Prahoe, de “ware” legende

Als oud-bewoner van Nederlands-Indië ben ik me bewust van de nieuwe spelling, in het Indonesisch. In 2007 beklom ik de bekende berg Tangkuban Perahu, die ik zeventig jaar eerder al kende, maar als Tangkoeban Prahoe, in het Maleis. Deze naam lezen jullie nu dan ook omdat ik een gebeurtenis ga vertellen die dateert uit de tijd dat hij zo heette.

In tegenstelling tot mijn vorige post, Wraakneming van een Eiland, berust deze legende wél op het “ware” ontstaan van deze top.

+ – +

De Koningin dezer streken, Dajang Soembi, had een zoon, Sangkoeriang geheten; deze prins was door Indra en Brahma begiftigd met allerlei heldhaftige eigenschappen. Eenmaal twistten moeder en zoon, en de koningin trof de prins met een wapen op het hoofd en sloeg hem een wond. Toornig en treurig verliet Sangkoeriang de kraton, zwierf door heel Java en veroverde grote delen van het eiland.

Heimwee dreef hem terug naar het Westen; daar ontmoette hij een zeer schone vrouw die door haar echtgenoot was verstoten, en zij raakten op elkaar verliefd. Op een middag streelde de vrouw de jongere man over het hoofd, en ontdekte een litteken dat zij tot haar ontsteltenis herkende als dat van de wond die zij Sangkoeriang jaren geleden had toegebracht. Natuurlijk was zij te beschaamd om zich als zijn moeder bekend te maken. Maar het was duidelijk dat aan de romance een einde moest komen. Om het voorgenomen huwelijk te beletten, bedacht ze een list: zij eiste van Sangkoeriang als bewijs van zijn liefde, dat hij diezelfde nacht een dam zou bouwen waardoor de Tjitaroem de hoogvlakte van Bandoeng zou overstromen, en dat hij haar met een prauw zou komen bezoeken.

Sangkoeriang riep zijn goden te hulp; zij bouwden een prauw en legden een formidabele dam aan, die de loop van de rivier bedwong en de hoogvlakte liet onderlopen. Toen Dajang Soembi vanaf de top van de berg de prauw steeds meer zag stijgen, smeekte zij Brahma om hulp. Brahma wendde al zijn macht aan om de dam te ondermijnen, en nog voordat het water tot de verblijfplaats van Dajang Soembi was gekomen, begon het terug te stromen in de bedding. De prauw sloeg om en de bruid, van smart en spijt overstelpt, stortte zich in de vloed en verdronk samen met haar zoon-minnaar en de meevarenden. Door de woeste golven werd de prauw tegen de berg geslagen en bleef met de kiel omhoog op de top liggen.

 & & &

Advertenties

24. De Wraakneming van een Eiland

Langs de zuidelijke helling van de Tangkuban Perahu kronkelt de weg omhoog langs Lembang, een vriendelijk dorp, tot nu toe links gelaten door het toerisme. Er zijn een paar winkels, een aantal bungalows omgeven door grote tuinen, en een hotel dat, als ik het zou moeten beoordelen, een ster meer waard zou zijn dan het gebruikelijke maximum, mede om zijn fraaie ligging – die moet zijn uitgekozen door Benedictijnse monnikken.

Naar rechts glijdt het oog langs een kleurenpalet, over gouden rijstvelden, het rood en geel van wilde bloemen, twintig tinten van groen in de kininebossen en theeplantages, en het blauw van een prachtig meer, dat van hier slechts gedeeltelijk te zien is. Dat bruine lint dat verder naar beneden door Bandoeng stroomt, is de Tjikapoendoeng. Rondom vormen bergtoppen een bijna circulaire keten. Op deze zevenhonderd meter hoogte boven de zeespiegel vinden veel bewoners van de warme en vochtige kuststrook van Java voor hun weekeinden en vacanties een weldadig klimaat. Overdag is het warm, maar koele nachten zorgen voor een goede nachtrust.

Aan jeugdjaren in deze streek heb ik heel prettige herinneringen. Graag zou ik dan ook langs bekende plekjes wandelen, maar dat zal ik een volgende keer doen, want nu ben ik gekomen om de Kawah Ratu te bezoeken, de Konginnekrater. Het is de grootste van de negen die deze berg bezit, en ook de interessantste omdat kortgeleden – in 1971 – hier een uitbarsting heeft plaatsgehad. Ongevaarlijk want voorname­lijk modder, maar in de lucht zal altijd ook zwavel blijven hangen.

Vanaf mijn observatiepost kan ik Villa Isola niet zien, maar ik weet waar het staat, dat statige herenhuis waar ik als kind een keer de beklemming beleefde om naast een fysiek afwezig lijk te staan. Die ervaring heb ik jullie beschreven, nu wil ik mijn belofte van destijds inlossen, en ga jullie de geschiedenis van die berg vertellen.

In onheuglijke tijden was deze plaats een eilandje dat bijna geheel bestond uit een berg, omringd door dichte bossen en smalle, steil aflopende stranden. Er leefden slechts dieren, want grote niveauverschillen op de zeebodem veroorzaakten formidabele draai­kol­­ken die het vaartuigen onmogelijk maakte, naderbij te komen.

De legende wil dat de jonge Sri Palingmanis droomde dat zij rondliep in het Hof van Eden, en dat het dat eiland was. De volgende ochtend vroeg zij haar verloofde, haar daar naartoe te brengen. Effendi Tidatakoet was een ervaren visser en kende geen angst, maar dat waagstuk was nooit in hem opgekomen; het eiland werd immers beschouwd als een taboe. Maar de wens die Sri voelde, was onbedwingbaar, en op de weifeling van haar geliefde reageerde ze door aan te kondigen dat ze desnoods alléén zou gaan. Het had geen enkele zin om zich aan die gevaren bloot te stellen, maar uiteindelijk stemde Effendie toe, want hij wist dit Sri in staat zou zijn om inderdaad zelf op pad te gaan, en dat zij van die hachelijke onderneming niet terug zou komen.

Ze vertrokken in het diepste geheim, want wie te weten zou komen wat zij van plan waren, zou hun dat tegen elke prijs beletten. Na een moeizame overtocht, die bijna de hele dag duurde en waarbij zelfs een keer hun vaartuigje bijna kapseisde, begonnen ze de kracht te merken van verraderlijke draaikolken, en ze voelden de dreiging van onzichtbare rotspunten. Vermoeidheid en angst deden zich steeds meer gelden maar juist nu, in het zicht van hun eind­doel, wilden ze de strijd niet opgeven. Ze deden nog een laatste dappere poging, en toen zelfs Sri eindelijk, tegen haar zin in, moest toegeven dat het hun teveel werd, stak de Grote Gids hun een helpende hand toe. De harde wind nam af, de stromingen werden zwakker en ineens waren ze de gevaarlijke branding gepasseerd.

Uitgeput maar zielsgelukkig sprongen ze de boot uit en vielen elkaar op het warme strand in de armen. Maar een seconde later zaten ze rechtop. Een trilling in de grond waarschuwde hen dat er iets op til was, en dat het niet veel goeds zou zijn, alhoewel de heldere hemel geen stormsignaalen gaf.

Het was het begin van een siddering die het binnenste vn de aarde uit elkaar scheurde. Het eiland, kokend van woede om door een paar onbeduidende mensjes te zijn vernederd, ontgrendelde haar vulkaan in een zelfmoord uitbarsting. Een paddestoel van vuur en as verduisterde de zon, een schokgolf duwde het water over het hele eiland tot aan de horizon, en gloeiende lava verschroeide de bossen en de stranden in een minimum van tijd. De top van de berg zakte in elkaar en werd bedekt door  de ondersteboven gewentelde boot van Effendie.

Eeuwen later daalde het zeeniveau, en meer eilandjes kwamen boven water, samen het gebied vormend dat nu Java heet. De eerste bewoners die de door de lava vruchtbaar geworden grond bewerkten, doopten de afgeplatte top van de berg Tangkuban Perahu, Omgekeerde Boot. Wanneer ik hier terugkom om te gaan genieten van een verdiende vacantie, zal ik een denksteen laten aanleggen voor die onfortuinlijke minnaars, wiens namen in het Maleis De Liefste en De Onversaagde betekenen. Zij trotseerden de natuur, maar hun drijfveer was niet overmoed, doch een mandaat van liefde.

* * *

Naschrift: Dit is niet de ware legende van de Tangkuban Perahu; die kan iedereen op youtube lezen. Ik geef de voorkeur aan mijn privé geschiedschrijver.  🙂

.-